مجله اینترنتی واوک روی خط دانایی

پزشکی شخصی یا فرد محور

شخصی درمان شوید!

تلگرام واوک

در حال حاضر، بسیاری از بیماری‌ها به طور موفقیت‌آمیز درمان نمی‌شوند، داروهای متعدد تنها برای گروه‌های خاصی از بیماران موثر هستند. تشخیص و درمان بیماری بر اساس روش‌های بالینی طراحی شده برای یک بیماری خاص است، نه برای یک بیمار خاص. مقدار مشخصی از داروی مناسب تجویز شده برای یک بیماری خاص، ممکن است در میان افراد مختلف بر اساس ساختار ژنتیکی بیمار متفاوت باشد. به علاوه، انتخاب دارو و مقدار موثر آن ممکن است برای همان فرد در مراحل مختلف زندگی نیز متفاوت باشد.
پزشکی شخصی یا فرد محور رویکردی جدید در امر بهداشت و درمان است که در آن ابتدا با شناخت ویژگی‌های ژنتیکی فرد و رابطه میان ژن‌ها و پروتئین‌های موجود در بدن او، بهترین و موثرترین روش درمان بیماری انتخاب و اجرا می‌شود.
پزشکی شخصی همانند مراجعه به خیاط است که اندازه‌های دقیق و ویژگی‌های بدنی هر فرد ملاک کار خیاط برای همان فرد خواهد بود، لباسی که شاید بر قامت دیگری برازنده نباشد. در آینده‌ای نه چندان دور ممکن است قرص استامینوفنی که من برای درمان سردرد خود از آن استفاده می‌کنم با استامینوفنی که شما استفاده می‌کنید، متفاوت باشد.
هدف از پزشکی شخصی طراحی درمان مناسب برای نیازهای منحصر‌به‌هر فرد، با در نظر داشتن عوامل بالینی، زیست‌شناختی، ژنتیکی، محیطی، اجتماعی‌، اقتصادی و سبک‌های مختلف زندگی است. می‌توان با مقایسه ویژگی‌های ژنتیکی فرد با داده‌های پایگاه‌های ژنتیکی و آنالیز این اطلاعات، پروفایل ژنتیکی هر فردی را ساخت. پیدایش و فراگیر شدن این پروفایل‌های ژنتیکی اساس «پزشکیِ شخصی شده» است که شکل نوین پزشکی در آینده خواهد بود.
در پزشکیِ شخصی شده، پزشک با اطلاع از پروفایل ژنتیکی فرد، داروی موثر با حداقل عوارض جانبی و در دوز مناسب را تجویز می‌کند و می‌تواند راهکارهای مناسب را برای تغییر در سبک زندگی و رژیم غذایی (محیط) و برنامه ورزشی به منظور پیشگیری و درمان بیماری‌ها و تغییر صفت‌ها ارائه دهد. پروفایل ژنتیکی، فرد را آگاه می‌سازد که آیا او مستعد به پیدایش صفات خاصی نظیر ریزش مو، تشخیص بو و مزه، ناسازگاری با لاکتوز (شیر)، نزدیک‌بینی یا دوربینی و تمایل به سیگار کشیدن یا مصرف قهوه هست یا خیر. همچنین به فرد اطلاعاتی درباره نیاکان و اجدادش می‌دهد؛ به همین ترتیب می‌تواند کاربرانی را بشناسد که به لحاظ ژنتیکی، خویشاوند دور یا نزدیک او هستند. به طور خلاصه پروفایل ژنتیکی فرد به شخص یا پزشک این اطلاعات را می‌دهد:
– احتمال ابتلا به بیماری چقدراست؛
– آیا فرد ناقل ژن‌هایی است که ممکن است سبب بروز ویژگی‌های مخصوصی در فرزندانش شود؛
– پاسخ فرد به داروها چگونه است؛
– آیا ژنتیک فرد، او را مستعد پیدایش صفت‌های ویژه‌ای می‌کند، نظیر ریزش مو، ناسازگاری با لاکتوز (شیر)، سیگار کشیدن، سازگاری با رژیم غذایی مخصوص و مستعد بودن در فعالیت‌های ورزشی خاص؛
– و اینکه فرد به لحاظ ژنتیکی به چه قوم و گروهی نزدیک است.

به نظر می‌رسد پزشکی شخصی یکی از عمده‌ترین عرصه‌های پزشکی در آینده نزدیک باشد، با این وجود استفاده از آن چالش‌هایی جدی در پی دارد. حفظ حریم خصوصی افراد و چگونگی دسترسی متخصصان به اطلاعات ژنتیکی آنها موضوع مهمی ا‌ست که چارچوب قانونی مشخصی باید داشته باشد. نکته دیگر آن است که اطلاعات ژنومیک از حجم بسیار زیادی برخوردارند و استفاده مناسب و موثر از آنها نیازمند دانش بالا در حوزه نرم‌افزار و نیز برخورداری از زیر‌ساخت مناسب است. هم‌چنین لازم است از اثرات نامطلوب این اطلاعات بر اشتغال، زندگی، سیاست‌های بیمه سلامت و سایر بخش‌های زندگی روزمره پیشگیری شود.
پزشکی شخصی راه‌حلی مناسب برای یکی از بزرگترین چالش‌های قرن حاضر یعنی هزینه‌های مراقبت‌های بهداشتی و درمانی است.
شناسایی افراد مستعد ابتلا به این بیماری‌ها و تشخیص و درمان زودهنگام بیماری از جمله جنبه‌هایی است که روش پزشکی شخصی از آن طریق در افزایش کیفیت زندگی انسان‌ها و کاهش هزینه‌های ناشی از بیماری و درمان موثر خواهد بود.
برخی بیماری‌های مزمن مانند سرطان، دیابت، بیماری‌های قلبی ـ عروقی و بیماری‌های مزمن ریوی بخش عظیمی از بودجه سلامت کشورها را می‌بلعند. اگر پیش از تجویز یک دارو به طور دقیق مشخص کنیم که دارو در بیمار ما بر اساس ویژگی‌های ژنتیک وی مؤثر خواهد بود یا نه و آیا احتمال بروز عوارض جانبی خطرناک و مهلک دارو در این بیمار وجود دارد یا خیر، می‌توانیم ضمن بهبود کیفیت خدمات درمانی و کاهش میزان مرگ‌و‌میر، در هزینه‌های درمانی فرد و بودجه سلامت کل کشور نیز صرفه جویی چشم‌گیری داشته باشیم.