مجله اینترنتی واوک روی خط دانایی

خودآگاهی

خودت را بشناس!

تلگرام واوک

تجربه یک زندگی خوب و موفق، نیازمند کسب مهارت‌های فردی و توانایی‌های گوناگونی است. «خودآگاهی» یکی از اصلی‌ترین این مهارت‌ها است. اما مهارت خودآگاهی چیست؟
«من کیستم؟» انسان همواره در جستجوی پاسخ به این پرسش است. بیشتر اطلاعاتی که در فعالیت‌های روزانه مورد استفاده ما قرار می‌گیرند، مربوط به «خود» است. این اطلاعات از تجربه‌های خاص زندگی ناشی می‌شوند. برای مثال «هنگام تنهایی احساس ناراحتی می‌کنم»یا «وقتی که در جمع خانوادگی هستم احساس آسایش و آرامش بیشتری می‌کنم». خودآگاهی به این معنی است که هر یک از ما چگونه به خود نگاه می‌کنیم و براساس نگاهی که به خود داریم، چه احساسی پیدا می‌کنیم.
شما چه میزان خود را می شناسید؟ ارزش‌ها و شایستگی‌های شما کدامند؟ از وجود خود خرسند هستید؟ دیگران شما را چگونه ارزیابی می‌کنند؟ آیا نظر دیگران برای شما اهمیت دارد؟ زندگی را چگونه تعریف می‌کنید؟ چه میزان با سختی‌های زندگی سازش می‌کنید؟ شما برای پاسخ دادن به این گونه سوالات نیاز به داشتن آگاهی و دانش کافی نسبت به خود دارید.
به عبارت دیگر خودآگاهی، توانایی شناخت و آگاهی از خصوصیات، نقاط ضعف و قوت، خواسته‌ها، ترس و بیزاری‌ها است. خودآگاهی یعنی آگاهی یافتن و شناخت اجزای وجود خود؛ شناخت اجزایی همچون خصوصیات ظاهری، احساسات، افکار و باورها، ارزش‌ها، اهداف، گفتگوهای درونی و نقاط قوت و ضعف خود. به عنوان نمونه اینکه؛ شما از نظر ظاهری چه ویژگی‌هایی دارید؛ از نظر عاطفی در چه شرایطی هستید؛ آیا معمولاً گوشه‌گیر و منزوی هستید یا شلوغ و پر سر و صدا؛ چگونه به دنیا نگاه می‌کنید؛ چه افکار و باورهایی بر ذهن شما حاکم است و چه نگرشی نسبت به خود و دنیای اطراف‌تان دارید؛ ارزش‌های شما در زندگی کدامند؛ چه اهدافی را در زندگی دنبال می‌کنید؛ چه نقاط قوت و ضعف و یا چه ویژگی‌های مثبت و یا منفی دارید.

شما از نظر «مهارت‌ خودآگاهی» در شرایط خوبی هستید، اگر:

  • نقاط مثبت و توانایی و استعدادهای خود را می‌شناسید و به آنها افتخار می‌کنید.
  • نقاط منفی و نقاط ضعف خود را می‌شناسید، می‌پذیرند و در جهت اصلاح آنها تلاش می‌کنید.
  • موفقیت‌ها و شکست‌های خود را می‌شناسید، به موفقیت‌هایتان افتخار می‌کنید و از شکست‌هایتان درس می‌گیرید.
  • به خود و دیگران احترام می‌گذارید.
  • برای رسیدن به اهداف خود تلاش می‌کنید.
  • مسئولیت اعمال و رفتار خود را می‌پذیرید.

 

خودآگاهی به شما کمک می‌کند تا:

  • احساسات خود را شناسایی کنید، از آنها آگاه شده و این احساسات را کنترل کنید.
  • از نقاط ضعف و نقاط قوت خود آگاه شوید و با تکیه بر نقاط قوت، نقاط ضعف خود را کاهش دهید.
  • از نیازهای خود، آگاه شوید و از مسیرهای سالم به رفع نیازهای خود بپردازید.
  • اهداف واقع‌بینانه‌ای برای زندگی خود تعیین کنید.
  • از ملاک‌های ارزشمندی آگاه شده و ارزش خود را در زندگی بیابید.
  • فرآیند هویت‌یابی خود را به طور سالمی به انجام برسانید.

حرکت در مسیر دستیابی به خودآگاهی
همه چیز با آگاهی و شناخت شروع می‌شود. این آگاهی فرصت تغییر مواردی را که برایتان ناخوشایند است، در اختیارتان می‌گذارد. برای کسب مهارت «خودآگاهی» باید توجه داشته باشید که در شناخت خود بیش از آنچه که واقعا هست، در مورد خود فکر نکنید؛ به عبارت دیگر از نگرش کمال‌گرا و آرمانی نسبت به خود اجتناب کنید و در مقابل، دیدگاهی میانه‌رو درباره توانمندی‌هایتان داشته باشید. از سوی دیگر ضعف‌های خود را بزرگ نکنید و خودتان را دست کم نگیرید؛ همچنین سعی نکنید با ارائه دلایل مختلف آن‌ها را طبیعی و منطقی جلوه دهید. این که ما خود را چگونه می‌بینیم، می‌تواند ناشی از بازخوردهایی باشد که از دیگران و اطرافیان‌مان راجع به خصوصیات خود دریافت می‌کنیم. توجه به دیدگاه دیگران نسبت به ما می‌تواند کمک‌کننده باشد، اما هیچ‌گاه نباید مبنای شناخت خود را صرفا بر پایه آنچه که از دیگران می‌گیریم، قرار داده و نظر آن‌ها را بی‌کم و کاست در مورد خودمان بپذیریم. دیگران عواطف شما را احساس نمی‌کنند، آن‌ها با مشکلات شما روبرو نیستند و نمی‌توانند مثل شما فکر کنند. بنابراین بهترین فردی که می‌تواند طی فرآیند خودآگاهی به شما کمک کند، خود شما هستید.
البته دیدگاه دیگری نیز وجود دارد که معتقد است ریشه‌ خودآگاهی در ارتباط با دیگران شکل می‌گیرد، یعنی نمی‌توان نقش دیگران را در این میان به کلی نادیده گرفت. این موضوع از دوران کودکی آغاز می‌شود. مقایسه‌ای که کودک میان خود و دیگران انجام می‌دهد و همچنین بازخوردهایی که از والدین دریافت می‌کند، منشا خودآگاهی محسوب می‌شود. والدین شما این فرصت را دارند که حداقل در یک چهارم از طول عمر، شما را مشاهده کنند و بیش از هر شخص دیگری نسبت به خصوصیات شما بینش و آگاهی کسب کنند، بنابراین هرچند لزومی ندارد که بی‌چون و چرا دیدگاه آن‌ها را نسبت به خودتان بپذیرید، اما حداقل آن‌ها را شنیده و روی آن‌ها فکر کنید.

در خصوص خودآگاهی و راه‌‌های تقویت آن، مباحث زیادی وجود دارد و شما می‌توانید با مراجعه به منابع معتبر، ‌اطلاعات خود را در این زمینه بیشتر کنید. همچنین اگر شما به مفاهیم روانشناسی علاقمند هستید،‌ می‌توانید نگاهی به بخش کتاب‌های روانشناسی در فروشگاه اینترنتی واوک بیاندازید.