مجله اینترنتی واوک

جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران

آشنایی با جایزه کتاب سال ایران

جایزه کتاب سال در ایران برای اولین بار با هدف تشویق خادمان دانش و فرهنگ ایران در سال ۱۳۳۴ هجری شمسی اهدا شد. این جایزه به پدیدآورندگان یازده کتاب برگزیده که در سال ۱۳۳۲ منتشر شده بودند، تعلق گرفت. از آن زمان به بعد، هر ساله طی فراخوانی از تمام نویسندگان، مترجمان و مؤلفان دعوت می‌شود تا چند نسخه از کتاب خود را که در سال گذشته برای اولین بار و به زبان فارسی منتشر شده است، به دبیرخانه این جایزه ارسال کنند تا مورد ارزیابی هیأت داوران قرار گیرد. جایزه کتاب سال ایران تا سال ۱۳۵۶ در رشته‌های علوم و فنون، ادبی، علوم انسانی و علوم اجتماعی ـ تربیتی کودکان و نوجوانان به برندگان اهدا شد.
از سال ۱۳۵۶ اهدای این جایزه به تعویق افتاد و چهار سال بعد در سال ۱۳۶۱ دوباره این موضوع در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مطرح شد و در سال ۱۳۶۲ سیدمحمد خاتمی، وزیر وقت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی آیین‌نامه شیوه انتخاب کتاب سال را تصویب کرد. از آن به بعد هر سال در دهه فجر مراسم اهدای جایزهٔ کتاب سال برگزار می‌شود.

هدف از اهدای جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران که پس از این به اختصار کتاب سال نامیده می‌شود، شناسایی و معرفی کتاب‌های برتر، کمک به اعتلای سطح دانش و فرهنگ مکتوب جامعه اسلامی، حفظ استقلال و هویت فرهنگی و حمایت و تشویق پدیدآورندگان متعهد و متخصص کتاب کشور است.
آثار در سه گروه تألیف، ترجمه و احیای متون مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و موضوع‌های اصلی هر گروه شامل همه شاخه‌های علوم و معارف بر اساس رده‌بندی کتابخانه‌ای مورد قبول وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خواهد بود.
معیارهای ارزیابی کتاب برگزیده یا شایسته تقدیر سال عبارت‌اند از: تأثیرگذاری در ارتقای سطح علمی و فرهنگی کشور؛ تازگی و نوآوری در موضوع، ساختار، پرداخت و نگاه کتاب؛ رعایت استانداردها در ساخت، فصل بندی، نگارش، دستور زبان و واژگان؛ رعایت استانداردها در ذکر منابع و مآخذ در آثار تحقیقی و پژوهشی؛ بهره‌مندی از قدرت تحلیل و استنتاج منطقی؛ ارزشمندی علمی و محتوایی کتاب؛ استحکام و زیبایی زبان؛ التزام به ارزش‌های فرهنگی، دینی و انسانی؛ برخورداری از قدرت اقناع و تأثیرگذاری عمیق بر مخاطب؛ رعایت استانداردهای تألیف، تصحیح و ترجمه؛ پاکیزگی و آراستگی کتاب از حیث حروف چنینی، صفحه بندی و چاپ.
دبیرخانه کتاب سال فروردین‌ماه هر سال از تمام ناشران، مؤلفان، مترجمان و مصحّحان کشور دعوت می‌کند آثار خود را که طی سال شمسی گذشته برای نخستین بار منتشر کرده‌اند، تا پایان تیرماه به دبیرخانه ارسال نمایند. مراسم اهدای جوایز برگزیدگان کتاب سال در دهه فجر هر سال و جوایز شایستگان تقدیر در ایام هفتهٔ کتاب در سال بعد اهداء خواهد شد. به برگزیدگان هر رشته، تندیس کتاب سال، لوح تقدیر به امضای رییس‌جمهور و جایزه ویژه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (۳۰ سکه تمام بهار آزادی) اهدا می‌شود. هم‌چنین به هر یک از شایستگان تقدیر، لوح‌تقدیر با امضای وزیر و ۱۰ سکه تمام بهار آزادی اهدا خواهد شد.

فراخوان سی‌وپنجمین دوره کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در فروردین‌ماه ۱۳۹۶ منتشر و از پدیدآورندگان، مترجمان، مصححان و ناشران دعوت شد تا کتاب یا کتاب‌های پیشنهادی خود را که برای نخستین بار در سال ۱۳۹۵ منتشر شده باشند تا ۳۰  شهریور ماه سال جاری به دبیرخانه کتاب سال ارسال کنند. به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به نقل از روابط عمومی موسسه خانه کتاب نامزدهای هر گروه به شرح زیر مشخص شده‌اند:

در گروه «هنر» از مجموع ۲۹۰ اثر راه یافته به مرحله اول داوری، ۲۰ اثر و در گروه «دین» از مجموع ۴۶۳ اثر، ۴۹ کتاب در ۹ شاخه به مرحله دوم داوری راه پیدا کردند و در بخش «ورزش» از بین ۶۳ اثر راه یافته به مرحله اول، هیچ کتابی به  مرحله دوم راه پیدا نکرد.

 

در گروه «ادبیات» از مجموع ۱۵۱ اثر ۱۴ کتاب و در بخش «علوم اجتماعی» از بین ۱۶۸ اثر ۲۱ اثر به مرحله نیمه نهایی معرفی شدند. در گروه «فلسفه و روانشناسی» از مجموع ۲۳۸ اثر راه یافته به مرحله اول، ۱۲ اثر و درگروه «علوم کاربردی» از مجموع ۳۷۶ اثر ۴۱ اثر و هشت کتاب در گروه «کلیات» نامزدهای سی و پنجمین دوره جایزه کتاب سال شناخته شدند.

 

جایزه جهانی کتاب سال ایران

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از سال ۱۳۷۲ طرح بزرگ «جایزه جهانی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران» را با هدف شناسایی، گزینش و معرفی آثار برگزیده جهانی و بزرگداشت پدیدآورندگان آن‌ها، در راستای ارتقای سطح دانش و اعتلای فرهنگ مکتوب، بنیان نهاد. براساس این طرح، همه ساله کتاب‌هایی که برای اولین بار طی سال قبل در کشورهای مختلف به جز ایران در دو حوزه «مطالعات اسلامی» و «مطالعات ایرانی» در سه بخش تألیف، ترجمه و تصحیح به زبان‌های مختلف منتشر شده‌اند، بررسی می‌شوند و مؤلفان آثار برگزیده، از ریاست جمهوری اسلامی ایران لوح تقدیر دریافت خواهند کرد و همچنین جوایزی به آنان اعطا خواهد شد. هر یک از دو موضوع اصلی مطالعات اسلامی و مطالعات ایرانی شامل چند شاخه است که عبارتند از:

الف) مطالعات اسلامی : کلیات، معارف اسلامی، تاریخ اسلام، رجال، اخلاق، علوم قرآنی، حدیث، ترجمه متون اسلامی، قرآن‌پژوهی و تفسیر، فقه و حقوق اسلامی، علم کلام، فلسفه، تصوف و عرفان، تاریخ علم در اسلام، فرهنگ و تمدن اسلامی، اقتصاد اسلامی، هنر و معماری اسلامی، مطالعات اسلام معاصر و غیره

ب) مطالعات ایرانی: کلیات، زبان و زبان شناسی ایرانی، مردم شناسی، تاریخ علم در ایران، شعر و ادب فارسی، تاریخ ایران، هنر و معماری ایرانی، تاریخ و تمدن ایران باستان، ترجمه آثار اندیشمندان ایرانی و غیره.

هم‌زمان با سی‌وپنجمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، بیست‌وپنجمین  دوره جایزه جهانی کتاب سال برگزار می‌شود که ۲۵ کتاب در گروه‌های «مطالعات اسلامی» و «مطالعات ایرانی» به مرحله نیمه پایانی این دوره جایزه جهانی کتاب سال راه پیدا کردند. مراسم اختتامیه سی و پنجمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران و بیست و پنجمین  دوره جایزه جهانی کتاب سال طبق هر سال در بهمن ماه، با معرفی برگزیدگان و کتاب‌های شایسته قدردانی برگزار می‌شود.